Mevlâna Celâleddin, sadece bir mütefekkir, bir mutasavvıf ve şair değildir. Evliya burcunun güneşidir. "ULEMÂ, ENBİYANIN VARİSİDİR" Hadisi hükmünce Hz. Peygamberin manevi varisidir; velâyet sırrının tecelligâhıdır.

Mevlâna Hak'ın aşkıyla, aklın fikrin çok ötesine varmış, " Bir ayağım Şeriatte, bir ayağım pergel gibi yetmişiki milleti dolaşıyorum" buyurmuştur. Kendisi hayatını: "HAMDIM, PİŞTİM, YANDIM" diyerek üç kısa fakat ateşli sözlerle hulâsa etmiş,"yandım" kelimesiyle neler neler anlatmıştır. "Hamdım" sözüne gelince. Doğrusu bu şaşılacak bir sözdü. Bununla beraber ihtimal k, "Hamdım" kelimesi, Hazret-i Şems'e mülâki olmazdan evvelki devreyi ifade etmektedir.

Mevlâna bir seçilmiş olarak dünyaya salınmıştır. Velîler dünyaya geldikten sonra olmuş değil, olup gelmiş seçkinlerdir. Ancak ibadet, mücahede ve çile, cevherlerini gün ışığına çıkarmakta, kendilerini kendilerine tanıtmaktadır.

Bir mısrasında Mevlâna: "Sevgide derlenip toplananlar şu insan kalabalığı gibi ölmezler" buyurmuştur. Koca Velîyi işte bu yönden mütalâa etmek gerekir: Pişmesi, yanması, açıkçası sevgide derlenip toparlanması ve şu insan kalabalığı gibi ölmeyişi...

Dünya tarihinde hiç kimse O' nun kadar aşkla gıdalanmamış, hiç kimse O'nun kadar aşkı dile getirememiştir. Mevlâna şiiri şairlik için değil vâsıl olduğu ilahi hakikat sırlarını aşinalarına açıklamak gayesiyle söylemiş, vecdini ifadeye vasıta etmiştir. Sözleri hikmet, hakikat kaynağıdır. Kur'an-ı Kerim'in hadis-i kudsî ve hadislerin tefsirleri açıkçası insanı kâmil tarafından izahıdır.